Mudi (Üretici / Ürün Sahibi)
Ürününü depoya teslim eden ve karşılığında ELÜS alan gerçek veya tüzel kişi. Ürünün sahibi her zaman mudidir.
Lisanslı Depoculuk
Lisanslı Depoculuk Sistemi Nedir?
Üreticinin ürününü güvenle depolayıp, karşılığında aldığı Elektronik Ürün Senedi (ELÜS)'ni aracı kurumu (ÜPAK) üzerinden TÜRİB'de dilediği zaman satabildiği veya teminat gösterip kredi kullanabildiği; 5300 sayılı Kanun'la güvence altına alınmış, devlet denetimindeki depoculuk ve ticaret sistemidir.
5300 sayılı Kanun
8 lisanslı şube
401.200 ton kapasite
ELÜS ile dijital ticaret
Kısaca: ürün bankacılığı
- 1Ürününü getirHasat ettiğiniz ürünü size en yakın lisanslı depo şubesine teslim edersiniz; tartılır, analiz edilir, depolanır.
- 2Senedini alÜrününüzü temsil eden Elektronik Ürün Senedi (ELÜS), aracı kurumda (ÜPAK) ya da ÜPAK acentesi ticaret borsanızda açtırdığınız yatırım hesabına geçer.
- 3TÜRİB'de sat ya da kredi alFiyat uygun olunca ÜPAK veya acentesi borsa aracılığıyla TÜRİB'e satış emri verirsiniz; dilerseniz senedi teminat gösterip kredi kullanırsınız.
İşleyiş Döngüsü
Tarladan Borsaya Altı Adımda Sistem
Ürün depoya girer, dijital senede (ELÜS) dönüşür, aracı kurum (ÜPAK) üzerinden TÜRİB'de alıcı bulur ve alıcıya teslim edilir. Döngü her hasatta yeniden başlar.
-
1
Üretici Ürünü Getirir
Hasat edilen ürün en yakın lisanslı depo şubesine teslim edilir.
-
2
Tartım ve Analiz
Yetkili sınıflandırıcı laboratuvarı ürünü analiz eder, sınıf ve kalitesini belirler.
-
3
Güvenli Muhafaza
Ürün sigortalı silo/depoda, Tazmin Fonu güvencesinde saklanır.
-
4
ELÜS Oluşur
Ürünü temsil eden Elektronik Ürün Senedi, MKK'da üreticinin ÜPAK nezdindeki yatırım hesabına kaydedilir.
-
5
ÜPAK ile TÜRİB'de Satış
Üretici, aracı kurumu (ÜPAK) ya da ÜPAK acentesi olan ticaret borsası üzerinden TÜRİB'e satış emri verir; dilerse ELÜS'ü bankaya teminat gösterip kredi kullanır.
-
6
Takas, Ödeme ve Teslimat
Emir eşleşince takas gerçekleşir, bedel üreticinin hesabına geçer; alıcı ELÜS ile ürünü depodan teslim alır.
Sistemin Aktörleri
Kim, Ne Yapar?
Lisanslı Depo İşletmesi
Ticaret Bakanlığı'ndan lisans alan anonim şirket. Ürünü kabul eder, muhafaza eder, ELÜS'ü oluşturur ve teslim eder. TMO-TOBB LİDAŞ bu rolü üstlenir.
Yetkili Sınıflandırıcı
Ürünü analiz eden, standardına göre sınıf ve derecesini belirleyip belgeleyen lisanslı laboratuvar.
Referans Yetkili Sınıflandırıcı
Analiz sonucuna itiraz hâlinde hakem analiz yapar; yetkili sınıflandırıcıların kalibrasyon ve denetimini yürütür.
Ürün Piyasası Aracı Kurumu (ÜPAK) ve Acenteleri
Üreticinin ve alıcının yatırım hesabını açan, ELÜS alım-satım emirlerini TÜRİB'e ileten yetkili aracı kurum ve bankalar. ÜPAK'lar ticaret borsalarına acentelik verir; üretici işlemlerini ildeki borsası üzerinden de yapabilir.
Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB)
ÜPAK'lardan gelen emirlerin eşleştiği, ELÜS'lerin alınıp satıldığı ve fiyatın şeffaf biçimde oluştuğu ulusal borsa.
Elektronik Kayıt Kuruluşu (MKK) ve Takasbank
MKK, ELÜS'leri oluşturur, saklar ve devrini kaydeder; Takasbank, TÜRİB'deki işlemlerin para ve senet takasını güvence altına alır.
Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu
Depo işletmesinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde mudinin zararını karşılayan güvence fonu.
Ticaret Bakanlığı
Lisans verir, tesisleri ve stokları denetler, ücret tavanlarını belirler, sistemin kurallarını koyar.
Kime Ne Kazandırır?
Herkes İçin Kazanç
Üretici
- Hasat döneminde ucuza satmak zorunda kalmaz; fiyat yükselince ÜPAK aracılığıyla TÜRİB'de ülke genelindeki alıcılara satar.
- Ürünü sigortalı ve denetimli depoda fire vermeden saklanır.
- ELÜS'ü teminat gösterip bankadan kredi kullanabilir.
- Satış bedeli borsa takası ile güvenle hesabına geçer.
- Kira, nakliye ve analiz ücreti destekleri ile maliyeti düşer.
Tüccar ve Sanayici
- Kalitesi laboratuvarda belgelenmiş, standart ürüne ulaşır.
- Ürünü görmeden, nakletmeden ÜPAK üzerinden TÜRİB'den satın alır.
- Yıl boyunca istikrarlı hammadde tedariki planlar.
- Teslimatı dilediği depodan, dilediği zaman yapar.
Finans Kuruluşları ve Yatırımcı
- ELÜS, bankalar için güvenilir ve likit bir teminattır.
- Yatırımcı için döviz ve altına alternatif reel varlık.
- ELÜS alım-satım kazançları ve teslimleri ilgili mevzuat çerçevesinde vergi avantajlarından yararlanır.
Ülke Ekonomisi
- Tarım ticareti kayıt altına girer.
- Fiyatlar şeffaf ve rekabetçi bir piyasada oluşur.
- Devletin piyasaya müdahale ihtiyacı azalır.
- Depolama, lojistik, bankacılık ve sigorta alanlarında yeni iş sahaları doğar.
Elektronik Ürün Senedi
ELÜS: Depodaki Ürünün Dijital Kimliği
Her ELÜS; ürünün cinsini, sınıfını, miktarını, hangi depoda bulunduğunu ve kime ait olduğunu gösterir. Kâğıt senet yerine Merkezi Kayıt Kuruluşu'nda elektronik olarak tutulduğu için kaybolmaz, sahtesi yapılamaz ve saniyeler içinde el değiştirebilir.
- Depoya teslim edilen ürünün miktarı, cinsi ve kalite sınıfı kadar senet; kilogram bazında oluşturulur
- TÜRİB'de ürün grubuna göre belirlenen asgari işlem miktarı ve katları hâlinde alınıp satılır
- ÜPAK nezdindeki yatırım hesabınızda, sizin adınıza kayıtlı
- ÜPAK veya acentesi ticaret borsası aracılığıyla TÜRİB'de işlem saatlerinde alınır, satılır
- Bankaya teminat olarak gösterilebilir
- Depodan ürünü teslim almak için ibraz edilir
Sisteme Konu Ürünler
- Buğday
- Arpa
- Mısır
- Çavdar
- Çeltik
- Nohut
- Mercimek
- Soya Fasulyesi
- Pamuk
- Fındık
- Zeytin
- Kuru Kayısı
Depolamaya uygun, standardize edilebilen temel ve işlenmiş tarım ürünleri: hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, fındık, zeytin, zeytinyağı ve kuru kayısı. Her ürün grubunun kendi tebliği ve standardı vardır.
Yasal Çerçeve
5300 Sayılı Kanun ve İkincil Mevzuat
Ülkemizde lisanslı depo faaliyetlerini, 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu ve bu Kanun hükümleri doğrultusunda yürürlüğe konulmuş Yönetmelikler düzenlemektedir.
Kanunun amacı “tarım ürünleri ticaretini kolaylaştırmak, depolanması için yaygın bir sistem oluşturmak, ürün sahiplerinin mallarının emniyetini sağlamak ve kalitesini korumak, ürünlerin sınıf ve derecelerinin yetkili sınıflandırıcılar tarafından saptanmasını sağlamak, tarım ürünleri lisanslı depo işleticilerinin kişiler arasında ayrım yapmaksızın tarım ürünlerini kabul etmelerini temin etmek, ürünlerin mülkiyetini temsil eden ve finansmanını, satışını ve teslimini sağlayan ürün senedi çıkartmak ve standartları belirlenmiş tarım ürünlerinin ticaretini geliştirmek üzere, tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin kuruluş, işleyiş ve denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.” olarak tanımlanmıştır.
Bu Kanun’a istinaden uygulamaya yönelik olarak bugüne kadar 6 adet Yönetmelik ve 6 adet Tebliğ çıkarılmıştır. Bunlar:
-Elektronik Ürün Senedi Yönetmeliği
-Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu Yönetmeliği
-Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği
-Ticaret Borsaları ile Ürün İhtisas Borsalarında Alivre ve Vadeli Alım Satım Yönetmeliği
-Ürün İhtisas Borsalarının Kuruluş, İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Genel Yönetmelik
-Yetkili Sınıflandırıcıların Lisans Alma, Faaliyet ve Denetimi Hakkında Yönetmelik
-Fındık Lisanslı Depo Tebliği
-Hububat, Baklagiller ve Yağlı Tohumlar Lisanslı Depo Tebliği
-Kuru Kayısı Lisanslı Depo Tebliği
-Pamuk Lisanslı Depo Tebliği
-Zeytin Lisanslı Depo Tebliği
-Zeytinyağı Lisanslı Depo Tebliği
Lisanslı depoculuk, ürünün varlığına ve kalitesine güvence verecek sistemdir. Ürün Bankacılığı olarak da tasavvur edilen sistemde, güvenin tahsis edilmesi için, kamuoyunda güveni temsil eden ortaklarla şirketin kurulması, standartlara uygun depoların kurulması, yasalar çerçevesinde işletilmesi, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nca çok iyi izlenerek, takip edilmesi, aksamalarda anında müdahale edilmesi ve müeyyidelerin titizlikle işletilmesi gerekmektedir.
Sisteme Konu Ürünler
Depolamaya uygun nitelikte olan, standardize edilebilen, temel ve işlenmiş tarım ürünleri, Hububat, Baklagiller, Yağlı Tohumlar, Pamuk, Fındık, Zeytin, Zeytinyağıdır.
Sistemde Yer Alan Aktörler
Mudiler: Depolama hizmetleri için ürünü lisanslı depoya teslim edenler, (üreticiler) lisanslı depo işletmesince oluşturulan ürün senetlerini elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiler.
Lisanslı Depolar: Ürünlerin depolanması hizmetleri ile iştigal eden, Sanayi ve Ticaret Bakanlığından lisans alan anonim şirketler.
Yetkili Sınıflandırıcılar: Ürünleri analiz eden, ürünün nitelik ve özelliklerini belirleyen, standartlara uygun olarak sınıflandıran ve bu hususları belgelendiren, Sanayi ve Ticaret Bakanlığından lisans alan gerçek ve tüzel kişiler.
Referans Yetkili Sınıflandırıcı: İtiraz üzerine ürünleri analiz eden, görev alanındaki yetkili sınıflandırıcıların kalibrasyon, uygunluk kontrol ve denetimini yürüten, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan lisans alan gerçek ve tüzel kişiler.
Ürün İhtisas Borsası: Ürün, ürün senetleri ve alivre sözleşmelerin alım satımına aracılık eden, ulusal ve uluslar arası düzeyde faaliyet gösteren, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan lisans alan anonim şirketler.
Tazmin Fonu: Lisanslı depo işletmesinin, kanunda ve mudiyle yapacağı sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı ortaya çıkan zararları tazmin eden, tüzel kişiliği haiz kuruluş.
Sık Sorulan Sorular
Merak Edilenler
Lisanslı depo nedir, normal depodan farkı ne?
Lisanslı depo, Ticaret Bakanlığı'ndan lisans almış, teknik ve mali şartları denetlenen, ürünleri sigortalı ve Tazmin Fonu güvencesinde saklayan anonim şirkettir. Sıradan bir depodan farklı olarak teslim ettiğiniz ürün karşılığında size yasal değeri olan bir elektronik ürün senedi (ELÜS) verilir.
Ürünümü depoya teslim edince mülkiyeti kaybeder miyim?
Hayır. Ürün sizin adınıza muhafaza edilir; mülkiyeti temsil eden ELÜS sizin yatırım hesabınızda durur. Senedi satmadığınız sürece ürünün sahibi sizsiniz.
ELÜS nedir, nasıl satarım?
Elektronik Ürün Senedi, depodaki ürününüzü temsil eden ve Merkezi Kayıt Kuruluşu'nda kayıtlı elektronik belgedir. Satış için bir Ürün Piyasası Aracı Kurumu'nda (ÜPAK) hesabınızın olması gerekir; ÜPAK, satış emrinizi Türkiye Ürün İhtisas Borsası'na (TÜRİB) iletir, emriniz bir alıcıyla eşleştiğinde takas gerçekleşir ve satış bedeli hesabınıza geçer.
ÜPAK nedir, nasıl hesap açtırırım?
Ürün Piyasası Aracı Kurumları (ÜPAK); TÜRİB'de ELÜS alım-satımına aracılık etmeye yetkili aracı kurumlar ve bankalardır. ÜPAK'lar, üreticiye yakın olmak için ticaret borsalarıyla acentelik sözleşmesi yapar; böylece bulunduğunuz ildeki ticaret borsası, ÜPAK'ın acentesi olarak hesap açılışınızı yapar ve alım-satım emirlerinizi ÜPAK üzerinden TÜRİB'e iletir. Hesap açtırmak için kimlik belgenizle ya doğrudan bir ÜPAK şubesine ya da ÜPAK acentesi olan ticaret borsanıza başvurmanız yeterlidir; ELÜS'leriniz bu yatırım hesabında tutulur. Acentelik yapan borsaların listesi TÜRİB'in internet sitesinde yayımlanır; şubelerimiz de yönlendirme yapar.
Ticaret borsasının sistemdeki rolü nedir?
Ticaret borsaları, bir ÜPAK'ın acentesi olarak üreticinin hesap açılışına ve emir iletimine aracılık eder; üreticiyle borsa arasındaki en yakın temas noktasıdır. Ayrıca birçok ticaret borsası, TMO-TOBB LİDAŞ örneğinde olduğu gibi, lisanslı depo şirketlerinin ortağıdır.
Ürünümü satmadan nakit ihtiyacımı karşılayabilir miyim?
Evet. ELÜS bankalar tarafından teminat olarak kabul edilir. Ürününüzü hasat dönemindeki düşük fiyattan satmak zorunda kalmadan kredi kullanabilir, fiyatlar yükseldiğinde ÜPAK aracılığıyla TÜRİB'de satabilirsiniz.
Depolama ücreti ne kadar, nasıl ödenir?
Ücretler Ticaret Bakanlığı'nın belirlediği tavan tarifelerle sınırlıdır ve depolama sözleşmesinde açıkça yazar. Ayrıca devlet, belirli ürünler için üreticilere kira, nakliye ve analiz ücreti desteği sağlayabilmektedir; güncel destekler için şubelerimizden bilgi alabilirsiniz.
Ürünüm bozulursa ya da depo yükümlülüğünü yerine getirmezse ne olur?
Depodaki ürünler sigortalıdır. Lisanslı depo işletmesinin kanundan ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde zararlar Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu tarafından karşılanır.
Hangi ürünleri teslim edebilirim?
Hububat (buğday, arpa, mısır, çavdar, çeltik), baklagiller (nohut, mercimek), yağlı tohumlar, pamuk, fındık, zeytin, zeytinyağı ve kuru kayısı gibi standardı belirlenmiş ürünler sisteme konu edilebilir. Şubelerimizin lisans kapsamındaki ürünler için şube sayfalarına bakabilirsiniz.